Białaczka jest najczęstszym nowotworem u dzieci i nastolatków, stanowiąc prawie 1 na 3 nowotwory. Około 3 na 4 białaczki wśród dzieci i nastolatków to ostra białaczka limfoblastyczna (ALL). Większość pozostałych przypadków to ostra białaczka szpikowa (AML).
Co to jest białaczka?
Białaczka to nowotwór układu krwiotwórczego. Komórki nowotworowe stwierdza się we krwi i w szpiku. Potocznie mówimy, że jest to nowotwór białych krwinek. Białe krwinki (zwane również leukocytami) uczestniczą w procesie zwalczania patogenów, którym uda się wniknąć do organizmu – rozpoznają one czynniki chorobotwórcze, wychwytują je i niszczą. W białaczce, szpik kostny wytwarza wiele białych krwinek, które nie są prawidłowe. W przeciwieństwie do zdrowych białych krwinek, nie są one w stanie chronić organizmu przed infekcjami.
Czasami białaczka rozprzestrzenia się ze szpiku kostnego do innych części ciała, takich jak klatka piersiowa, mózg lub wątroba.
Białaczka jest najczęściej występującym rodzajem nowotworu u dzieci. Większość dzieci i nastolatków leczonych z powodu białaczki zostaje wyleczona z choroby.
Większość przypadków białaczki u dzieci to:
- ALL, czyli ostra białaczka limfoblastyczna
Najczęściej występuje we wczesnym dzieciństwie, a jej szczyt przypada na okres od 2 do 5 roku życia. Atakuje limfocyty. Limfocyty to jeden z rodzajów leukocytów, czyli białych krwinek – komórek występujących we krwi. Są to komórki heterogenne, co oznacza, że pełnią różne funkcje i są produkowane w różnych miejscach. Powstają przede wszystkim w szpiku kostnym czerwonym, ale poza tym także w grasicy, śledzionie, węzłach chłonnych i grudkach chłonnych błon śluzowych. Występuje nieco częściej u dzieci rasy hiszpańskiej i białej niż u dzieci rasy afroamerykańskiej i azjatycko-amerykańskiej, a także częściej u chłopców niż u dziewczynek. - AML, czyli ostra białaczka szpikowa
Nieco częściej występuje w ciągu pierwszych 2 lat życia i w wieku nastoletnim. Atakuje komórki blastyczne inaczej blasty (niedojrzałe białe krwinki). Blasty są komórkami prekursorowymi, z których powstaje w szpiku kostnym szereg komórek krwi. Obecność blastów we krwi obwodowej odnotowuje się w przypadku białaczki, dlatego taki wynik morfologii budzi niepokój i wymaga niezwłocznej weryfikacji. Występuje mniej więcej w tym samym stopniu u chłopców i dziewczynek wszystkich ras.
Białaczki przewlekłe są rzadkie u dzieci. W tej grupie wyróżniane są:
- CML, czyli przewlekła białaczka szpikowa
Ma tendencję do występowania częściej u nastolatków niż u młodszych dzieci. - JMML, czyli młodzieńcza białaczka mielomonocytowa
Zwykle występuje u małych dzieci, średnio w wieku około 2 lat. Nieco częściej występuje u chłopców niż u dziewczynek.
Jakie są objawy białaczki?
Dzieci chore na białaczkę mogą częściej niż inne dzieci zapadać na infekcje wirusowe lub bakteryjne. Dzieje się tak, ponieważ ich białe krwinki nie są w stanie zwalczać infekcji.
Może również wystąpić niedokrwistość, która objawia się niską liczbą czerwonych krwinek.
Dzieci z anemią (niedokrwistością) mogą:
- wyglądać blado,
- czuć się bardzo zmęczone, słabe lub zadyszane podczas zabawy,
- mogą się u nich często pojawiać siniaki, krwawienia z nosa lub krwawienia utrzymujące się dłużej nawet po niewielkim skaleczeniu.
Inne objawy białaczki mogą obejmować:
- ból w kościach lub stawach, czasami powodujący utykanie,
- spuchnięte węzły chłonne (obrzęknięte gruczoły) na szyi, w pachwinie lub w innym miejscu,
słaby apetyt i utratę wagi, - gorączkę bez innych objawów,
- ból brzucha.
Czasami białaczka może się rozprzestrzeniać, czyli dawać przerzuty. Jeśli rozprzestrzeni się do mózgu, objawy mogą obejmować bóle głowy, drgawki, problemy z równowagą lub problemy z widzeniem. Jeśli białaczka rozprzestrzeni się do węzłów chłonnych w klatce piersiowej, objawy mogą obejmować problemy z oddychaniem i ból w klatce piersiowej.
Co wywołuje białaczkę?
Do dzisiaj nie wiadomo dokładnie, co powoduje białaczkę. Jednakże większość przypadków białaczki pojawia się, gdy dochodzi do spontanicznej zmiany (mutacji) w genie. Oznacza to, że mutacja genetyczna nie została przekazana przez rodziców.
Dzieci mają większe szanse na zachorowanie na białaczkę, jeśli mają:
- bliźniaka, który zachorował na białaczkę w młodym wieku,
- inne rodzeństwo chore na białaczkę,
- przeszły radioterapię lub chemioterapię z powodu innego rodzaju nowotworu,
- przyjmowały leki tłumiące układ odpornościowy po przeszczepie narządów,
- genetyczne problemy zdrowotne, takie jak np. zespół Downa, zespół Li-Fraumeni i inne
Jak diagnozuje się białaczkę?
Aby dowiedzieć się, czy dziecko ma białaczkę, lekarz będzie:
- zadawać pytania dotyczące objawów,
- zbada dziecko pod kątem oznak infekcji, niedokrwistości, nietypowego krwawienia i obrzękniętych węzłów chłonnych,
- będzie badał brzuch dziecka, aby sprawdzić wątrobę i śledzionę, ponieważ białaczka może spowodować powiększenie tych narządów.
